Enter your search text in the box above

Select a result to preview

Fitoterapia

Wędrując po Durmitorze spotkałam przewodnika, który był także zielarzem-amatorem. W trakcie swoich wędrówek zbierał lokalne zioła i opowiedział mi o nich trochę. W tamtej chwili na sprzedaż miał głównie zioła "na nerki" o działaniu moczopędnym, więc zdecydowałam się po prostu na oregano i muszę przyznać - nigdy nie sądziłam, że oregano może tak cudownie pachnieć. Dostałam też od niego trochę ziela przywrotnika, stosowanego między innymi w łagodzeniu dolegliwości związanych z menstruacją (1).

Niestety nie jestem usatysfakcjonowana moją wiedzą na temat ziół i ziołolecznictwa. W czerwcu uczestniczyłam w III Zjeździe Polskiego Towarzystwa Fitoterapii, ale ogrom przekazywanej tam wiedzy trochę mnie przytłoczył, a i tak jest to tylko wierzchołek góry lodowej, jaką jest fitoterapia. Fitoterapia, czyli leczenie ziołami. Współczesne ziołolecznictwo korzysta z Evidence Based Medicine (EBM) - medycyny opartej na faktach. Pojawia się coraz więcej publikacji naukowych badających w sposób usystematyzowany wpływ ziół na organizm człowieka. Obecnie stosowane leki syntentyczne są często pochodnymi substancji odnajdywanych naturalnie, np. aspiryna jest pochodną salicyny znajdowanej w wierzbie. Jej korę stosowano w przeszłości jako środek uśmierzający ból i gorączkę (2). Mało kto wie, że popularny i bardzo skuteczny lek na cukrzycę, metformina, także ma swojego roślinnego prekursora. Jest to guanidyna, substancja zawarta w rutwicy lekarskiej. Już w średniowieczu ją stosowano, także w przypadku wielomoczu, który może być jednym z objawów cukrzycy (3,4).

Współcześnie coraz częściej powracamy do leków ziołowych. Pojawiają się nowe wytyczne i wskazania oparte na EBM. Warto przy tym pamiętać, aby wybierać produkt leczniczy, a nie suplement diety. Niestety zdarza się, że ze względów formalnych i finansowych, niektóre firmy nie decydują się na rejestrację substancji jako lek, ale takich firm jest stosunkowo mało. Niemniej i tak warto wybierać produkty zarejestrowane jako lek. W Polsce rejestracja substancji pochodzenia roślinnego może przyjąć jeden z dwóch statusów - jako "tradycyjny produkt leczniczy roślinny" lub leki o "ugruntowanym zastosowaniu medycznym". Ten pierwszy wynika z tradycji stosowania i obecności mi. w monografiach Europejskiej Agencji Leków, a ten drugi jest bardziej skomplikowany i zakłada między innymi wykonanie badań klinicznych (5).

Osoby przyjmujące inne leki powinny pamiętać, że to, że dana substancja jest pochodzenia roślinnego, nie oznacza, że jest całkowicie bezpieczna i możną ją bezkarnie zażywać! Zarówno między lekami syntetycznymi jak i tymi pochodzenia roślinnego zachodzą skomplikowane reakcje i interakcje. Stosunkowo popularny dziurawiec zwyczajny wykazuje interakcję z całą gamą leków: antybiotykami, lekami antykoncepcyjnymi, przeciwwirusowymi czy działającymi na ośrodkowy układ nerwowy jak leki przeciwpsychotyczne i przeciwdepresyjne (6). Dlatego należy się dobrze zastanowić, czy na pewno włączać kolejny lek, nawet jeżeli jest pochodzenia roślinnego. Niestety obserwuję, że po ziołowe suplementy i leki bez recepty najchętniej sięgają osoby starsze, które biorą już garść leków od innych lekarzy. Dobrze się jednak sprawdza włączanie leków ziołowych jako pierwszej linii leczenia, np. w przypadku niepowikłanych zakażeń układu moczowego (7) lub niektórych przypadkach depresji (8,9).

Źródła:

  1. Jakimiuk K, Tomczyk M. A review of the traditional uses, phytochemistry, pharmacology, and clinical evidence for the use of the genus Alchemilla (Rosaceae). J Ethnopharmacol. 2024;320:117439. doi:10.1016/j.jep.2023.117439

  2. Montinari MR, Minelli S, De Caterina R. The first 3500 years of aspirin history from its roots - A concise summary. Vascul Pharmacol. 2019;113:1-8. doi:10.1016/j.vph.2018.10.008

  3. Bailey CJ. Metformin: historical overview. Diabetologia. 2017;60(9):1566-1576. doi:10.1007/s00125-017-4318-z

  4. Bailey CJ. Metformin: its botanical background. Practical Diabetes. 2004. Volume21, Issue3. Pages 115-117

  5. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne. Dz.U.2025.750 t.j.

6.Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs. 2009;69(13):1777-1798. doi:10.2165/11317010-000000000-00000

7.Babicki M, Kiliś-Pstrusińska K, Kołodziej A, Mastalerz-Migas A, Miotła P. Non-antibiotic therapies in uncomplicated lower urinary tract infections. Recommendations of the Polish Society of Family Medicine. Lekarz POZ. 2024;10(4):235-244.

8.Garg P, Alambayan J, Garg V. Herbal Approaches in the Management of Mental Depression. CNS Neurol Disord Drug Targets. 2023;22(1):98-124. doi:10.2174/1871527321666220128091408

9.Yeung KS, Hernandez M, Mao JJ, Haviland I, Gubili J. Herbal medicine for depression and anxiety: A systematic review with assessment of potential psycho-oncologic relevance. Phytother Res. 2018;32(5):865-891. doi:10.1002/ptr.6033